- DORA is sinds 17 januari 2025 van toepassing op 20 categorieën financiële entiteiten. Er is geen algemene overgangsperiode.
- De vijf pijlers zijn een verklarend model. Informatie-uitwisseling (artikel 45) is vrijwillig en hoort niet als non-compliance te worden gescoord.
- Een incident is alleen ernstig als het kritieke diensten raakt en daarnaast sprake is van kwaadwillige ongeoorloofde toegang die tot gegevensverlies kan leiden, of van ten minste twee andere materialiteitsdrempels.
- De eerste melding volgt binnen 4 uur na classificatie als ernstig incident en uiterlijk 24 uur nadat u van het incident op de hoogte bent.
- Testen is proportioneel: systemen die kritieke of belangrijke functies ondersteunen worden ten minste jaarlijks getest, en TLPT geldt alleen voor entiteiten die de bevoegde autoriteit heeft aangewezen.
Begin met een lacuneanalyse, niet met een programma
Uw eerste neiging kan zijn om DORA-naleving te starten door beleid op te stellen. Die aanpak zet uitkomsten voor de input. Een lacuneanalyse komt eerst: die laat zien waar u kwetsbaar bent, iets wat beleid u niet kan vertellen.
De eisen van DORA worden vaak beschreven als vijf pijlers: ICT-risicobeheer, incidentmelding, veerkrachttesten, ICT-risico van derde partijen en informatie-uitwisseling. Behandel dit als een verklarend model, niet als een juridische structuur. De verplichtingen staan in specifieke artikelen van Verordening (EU) 2022/2554 en in de technische reguleringsnormen en uitvoeringsnormen (RTS en ITS) die daarop zijn gebaseerd. De lacuneanalyse brengt in kaart wat er bestaat, vergelijkt dit met de eisen die voor uw categorie entiteit gelden en levert een geprioriteerde actielijst. Zonder die analyse bouwt u programma's op aannames en ontdekt u de lacunes pas wanneer een toezichthouder ernaar vraagt.
Voor de analyse: bevestig uw toepassingsgebied
DORA is van toepassing op financiële entiteiten in de 20 categorieën die artikel 2, lid 1, onder a) tot en met t), noemt. Dit omvat onder meer kredietinstellingen, betalingsinstellingen, aanbieders van rekeninginformatiediensten, instellingen voor elektronisch geld, beleggingsondernemingen, aanbieders van cryptoactivadiensten, verzekerings- en herverzekeringsondernemingen en crowdfundingdienstverleners. ICT-dienstverleners van derde partijen staan apart onder punt u). Zij zijn geen financiële entiteiten, en de aanbieders die als kritiek zijn aangewezen vallen onder een afzonderlijk toezichtkader (artikelen 31 tot en met 44).
Het toepassingsgebied is voor FinTechs niet altijd vanzelfsprekend. Een bedrijf dat een betalingsinitiatiedienst levert, is een betalingsinstelling. Een bedrijf dat verzekeringsproducten in een platform integreert, kan afhankelijk van omvang en activiteiten een verzekeringstussenpersoon zijn. Een bedrijf dat cryptoactiva voor klanten in bewaring houdt, is een aanbieder van cryptoactivadiensten onder MiCA en valt daarmee onder DORA. Bevestig uw classificatie met uw juridisch adviseur voordat u een lacuneanalyse uitvoert. De classificatie bepaalt welke verplichtingen gelden en op welk detailniveau.
Twee verschillende mechanismen verlichten de last, en ze worden vaak door elkaar gehaald. Het proportionaliteitsbeginsel in artikel 4 geldt voor elke financiële entiteit: de eisen worden toegepast naar verhouding van omvang, algemeen risicoprofiel en de aard, schaal en complexiteit van diensten, activiteiten en bedrijfsvoering. Het vereenvoudigde ICT-risicobeheerkader van artikel 16 vervangt de artikelen 5 tot en met 15 alleen voor de daar genoemde soorten entiteiten: kleine en niet-verweven beleggingsondernemingen, vrijgestelde betalingsinstellingen, vrijgestelde instellingen voor elektronisch geld, kleine instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening en bepaalde instellingen die zijn vrijgesteld op grond van Richtlijn 2013/36/EU. Een micro-onderneming (minder dan 10 personen en een jaaromzet en/of jaarlijks balanstotaal van ten hoogste EUR 2 miljoen, artikel 3, punt 60) krijgt enkele specifieke verlichtingen, zoals een periodieke in plaats van jaarlijkse herziening van het kader, maar valt daardoor niet automatisch onder artikel 16.
Levert u ICT-diensten aan financiële entiteiten in de EU, dan bent u zelf geen financiële entiteit onder DORA. Uw klanten blijven verantwoordelijk voor hun ICT-risico van derde partijen en leggen eisen aan u op via contracten op grond van artikel 30. Alleen aanbieders die de Europese toezichthoudende autoriteiten (ESA's) als kritiek hebben aangewezen, staan rechtstreeks onder toezicht, via een leidende toezichthouder; de ESA's publiceerden de eerste lijst van aangewezen aanbieders in november 2025. Een leverancier buiten de EU, bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk of Brazilië, kan daarom contractuele bepalingen, auditrechten en informatieverzoeken van klanten in de financiële sector verwachten, maar geen rechtstreeks toezicht, tenzij hij is aangewezen.
Elke lacune vastleggen
Leg elke eis in hetzelfde format vast, zodat bevindingen vergelijkbaar, te prioriteren en te onderbouwen zijn. Een eenvoudig register met deze velden werkt goed:
Beoordeel zowel opzet als werking. Een maatregel kan goed zijn opgezet zonder effectief te werken: een back-upbeleid kan op papier aan de eis voldoen, terwijl een mislukte hersteltest laat zien dat de maatregel in de praktijk niet werkt. Leg dit vast als afzonderlijke bevindingen.
Elke financiële entiteit buiten artikel 16 moet beschikken over een degelijk, alomvattend en goed gedocumenteerd ICT-risicobeheerkader (artikel 6), dat identificatie, bescherming en preventie, detectie, respons en herstel, leren en ontwikkelen, en communicatie omvat (artikelen 8 tot en met 14). Het kader wordt ten minste eenmaal per jaar herzien en na ernstige ICT-gerelateerde incidenten (artikel 6, lid 5); micro-ondernemingen herzien het periodiek. Entiteiten onder artikel 16 passen in plaats daarvan het vereenvoudigde kader toe.
Doorloop bij het beoordelen van uw lacune op deze pijler de volgende vragen:
- Bestaat er een gedocumenteerd ICT-risicobeheerkader, of zijn uw maatregelen informeel? Houd het onder versiebeheer, zodat u kunt laten zien wat er wanneer en waarom is gewijzigd.
- Dekt het alle functies? Identificatie (inventaris van activa, in kaart brengen van kritieke of belangrijke functies), bescherming (toegangsbeheer, patchbeheer), detectie (logging, monitoring), respons en herstel (incidentafhandeling, back-up- en herstelprocedures, RTO/RPO-doelstellingen).
- Is de rol van het leidinggevend orgaan aantoonbaar? Volgens artikel 5, lid 2, stelt het leidinggevend orgaan alle regelingen in verband met het kader vast, keurt het ze goed, houdt het er toezicht op en is het verantwoordelijk voor de uitvoering ervan. Daarnaast draagt het de eindverantwoordelijkheid voor het beheer van ICT-risico. Dat betekent niet dat elk document afzonderlijk door het leidinggevend orgaan moet worden goedgekeurd. Het betekent dat u kunt aantonen dat het orgaan het kader heeft goedgekeurd, net als de onderdelen die artikel 5 noemt, zoals de strategie voor digitale operationele weerbaarheid en het beleid voor het gebruik van ICT-diensten van derde aanbieders.
- Is uw inventaris van activa compleet? U kunt niet beschermen wat u niet heeft geïnventariseerd. Breng alle ICT-activa in kaart die kritieke of belangrijke functies ondersteunen, inclusief die bij derde partijen worden gehost.
- Weerspiegelen uw bedrijfscontinuïteits- en herstelplannen de huidige infrastructuur, en zijn ze getest? Plannen die verwijzen naar uitgefaseerde systemen of niet-geteste herstelprocedures houden bij een beoordeling geen stand.
Een veelvoorkomende bevinding bij deze pijler is ongedocumenteerde praktijk in plaats van ontbrekende maatregelen: technici weten hoe de systemen werken, maar er is geen schriftelijk kader dat een toezichthouder kan beoordelen.
Elke financiële entiteit moet ICT-gerelateerde incidenten classificeren en ernstige incidenten melden bij de bevoegde autoriteit (artikelen 18 en 19). De classificatiecriteria en materialiteitsdrempels staan in Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/1772 van de Commissie. De toets is strenger afgebakend dan veel runbooks aannemen: geen enkele drempel op zich, zoals twee uur uitval of impact in twee lidstaten, maakt een incident ernstig.
De verordening hanteert zeven criteria (artikelen 1 tot en met 7), elk met materialiteitsdrempels in artikel 9:
Artikel 8 combineert deze criteria tot een beslissing:
- Kritieke diensten geraakt? Als het incident geen kritieke diensten heeft geraakt (criterium 6), is het niet ernstig. Leg het wel vast, omdat het kan meetellen voor een terugkerend incident.
- Kwaadwillige ongeoorloofde toegang? Zijn kritieke diensten geraakt en is er geslaagde, kwaadwillige en ongeoorloofde toegang tot netwerk- en informatiesystemen geweest die tot gegevensverlies kan leiden, dan is het incident ernstig.
- Twee of meer andere drempels? Anders is het incident alleen ernstig als ten minste twee van de andere materialiteitsdrempels worden gehaald. Eén drempel is niet genoeg.
- Terugkerende incidenten. Incidenten die afzonderlijk niet ernstig zijn, gelden samen als één ernstig incident als ze ten minste twee keer binnen zes maanden zijn voorgekomen, dezelfde kennelijke hoofdoorzaak hebben en samen aan de bovenstaande toets voldoen. Beoordeel dit maandelijks. Deze regel geldt niet voor micro-ondernemingen en entiteiten onder artikel 16.
Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/301 van de Commissie legt de meldingstermijnen vast in artikel 5:
- Eerste melding: zo snel mogelijk, binnen 4 uur na classificatie als ernstig incident en uiterlijk 24 uur nadat u van het incident op de hoogte bent. Wordt het incident pas later dan 24 uur na kennisname als ernstig geclassificeerd, dan volgt de eerste melding binnen 4 uur na die classificatie.
- Tussentijds verslag: binnen 72 uur na de eerste melding, ook als de status niet is veranderd, met geactualiseerde verslagen zonder onnodige vertraging en zodra de normale activiteiten zijn hersteld.
- Eindverslag: uiterlijk één maand na het laatste geactualiseerde tussentijdse verslag.
Valt een termijn in een weekend of op een feestdag in uw lidstaat, dan mag u uiterlijk om 12.00 uur op de volgende werkdag indienen. Die verlenging geldt niet voor eerste meldingen en tussentijdse verslagen van kredietinstellingen, centrale tegenpartijen, exploitanten van handelsplatformen en financiële entiteiten die onder NIS2 als essentiële of belangrijke entiteit zijn aangemerkt, en bevoegde autoriteiten kunnen de verlenging intrekken voor andere significante of systeemrelevante entiteiten. Kunt u een termijn niet halen, informeer de autoriteit dan zonder onnodige vertraging en leg uit waarom.
Controleer bij het beoordelen van uw lacune hier of uw incidentrespons-runbooks een classificatiestap bevatten op basis van de criteria in Gedelegeerde Verordening 2024/1772, vastleggen wanneer het incident is ontdekt en wanneer het is geclassificeerd, en een benoemde persoon aanwijzen die verantwoordelijk is voor de melding aan de toezichthouder. De meldingsplicht volgt op de classificatie, niet op de oplossing.
Er lopen twee klokken tegelijk. De termijn van 4 uur begint bij de classificatie, maar de grens van 24 uur loopt vanaf het moment waarop u van het incident op de hoogte was. Neem de classificatiebeslissing op in uw draaiboek voor de eerste respons en leg vast wanneer en hoe die is genomen.
Elke financiële entiteit die geen micro-onderneming is, moet als onderdeel van haar ICT-risicobeheerkader een degelijk en alomvattend programma voor het testen van digitale operationele weerbaarheid opzetten, onderhouden en herzien (artikel 24). Het programma volgt een risicogebaseerde aanpak die rekening houdt met de proportionaliteitscriteria van artikel 4, lid 2.
Artikel 24, lid 6, vereist dat alle ICT-systemen en -toepassingen die kritieke of belangrijke functies ondersteunen ten minste jaarlijks op passende wijze worden getest. Artikel 25 noemt de tests waaruit een programma kan putten, waaronder kwetsbaarheidsbeoordelingen en -scans, netwerkbeveiligingsbeoordelingen, lacuneanalyses, scenariotests, prestatietests, end-to-endtests en penetratietests. Dit zijn opties om op basis van risico te kiezen, geen lijst die elke entiteit elk jaar volledig moet afwerken.
Dreigingsgeleide penetratietests (TLPT) op grond van artikel 26 gelden alleen voor financiële entiteiten die door hun bevoegde autoriteit zijn aangewezen, op basis van impactgerelateerde factoren, zorgen over de financiële stabiliteit en het ICT-risicoprofiel en de ICT-volwassenheid van de entiteit (artikel 26, lid 8). Aangewezen entiteiten voeren ten minste om de drie jaar een TLPT uit, al kan de autoriteit een hogere of lagere frequentie vragen. De methode staat in Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/1190 van de Commissie, die sinds juli 2025 van kracht is en aansluit bij het TIBER-EU-kader.
Voor uw lacunebeoordeling op deze pijler:
- Maak een lijst van de tests die uw organisatie de afgelopen 12 maanden heeft uitgevoerd en op welke systemen.
- Controleer of elk ICT-systeem en elke toepassing die kritieke of belangrijke functies ondersteunt in die periode is getest.
- Controleer of de keuze van tests is vastgelegd en op risico is gebaseerd, in plaats van overgenomen uit een vaste lijst.
- Heeft uw bevoegde autoriteit u voor TLPT aangewezen, bevestig dan de datum van uw laatste test en wanneer de volgende moet plaatsvinden.
- Beoordeel of testresultaten zijn gedocumenteerd, herstelacties worden bijgehouden en uitkomsten aan het leidinggevend orgaan worden gerapporteerd.
Bij risico van derde partijen ontstaan vaak de grootste lacunes, omdat de eisen van DORA veel verder gaan dan een leveranciersvragenlijst.
Het centrale element is het informatieregister (Register of Information, RoI) op grond van artikel 28, lid 3. Daarin staan alle contractuele regelingen voor het gebruik van ICT-diensten van derde aanbieders, op het niveau van de entiteit en op gesubconsolideerd en geconsolideerd niveau, met onderscheid tussen regelingen die kritieke of belangrijke functies ondersteunen en andere regelingen. Financiële entiteiten rapporteren ten minste jaarlijks informatie uit het register aan hun bevoegde autoriteit en stellen het volledige register op verzoek beschikbaar. De sjablonen staan in Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2956 van de Commissie; nationale toezichthouders bepalen het tijdschema voor indiening.
De gegevens goed krijgen is lastig. In de vrijwillige proefoefening (dry run) van 2024 van de ESA's dienden bijna 1.000 financiële entiteiten registers in, en slechts 6,5% van de geanalyseerde registers slaagde voor alle 116 datakwaliteitscontroles. Bent u nog niet begonnen met uw register, begin dan nu.
Naast het register moet uw lacunebeoordeling op deze pijler het volgende omvatten:
- Due diligence. Voert u gedocumenteerde risicobeoordelingen uit voordat u ICT-dienstverleners contracteert, zeker als zij kritieke of belangrijke functies ondersteunen? DORA verwacht een beoordeling vóór het contract, niet alleen periodieke reviews achteraf.
- Contractvoorwaarden. Artikel 30, lid 2, bevat minimumbepalingen voor elk contract voor ICT-diensten, zoals een duidelijke beschrijving van de diensten, de locaties waar gegevens worden verwerkt, bepalingen over gegevensbescherming, bijstand bij ICT-incidenten, samenwerking met bevoegde autoriteiten en beëindigingsrechten. Artikel 30, lid 3, voegt extra bepalingen toe voor diensten die kritieke of belangrijke functies ondersteunen, waaronder volledige beschrijvingen van dienstverleningsniveaus, opzegtermijnen, deelname aan TLPT, onbeperkte rechten op toegang, inspectie en audit, en exitstrategieën.
- Onderaannemers. Weet u aan wie uw aanbieders van kritieke of belangrijke functies uitbesteden? Uw register en risicobeoordeling moeten materiële onderaannemingsketens weergeven, niet alleen directe leveranciersrelaties.
- Concentratierisico. Zijn meerdere kritieke of belangrijke functies afhankelijk van één aanbieder? Beoordeel het ICT-concentratierisico voordat u zulke regelingen aangaat (artikel 29).
Artikel 45 staat financiële entiteiten toe om onderling informatie en inlichtingen over cyberdreigingen uit te wisselen binnen vertrouwde gemeenschappen, mits de regelingen gevoelige informatie beschermen en de regels voor gegevensbescherming en mededinging respecteren. Entiteiten die aan zo'n regeling deelnemen, melden dat bij hun bevoegde autoriteit.
Deelname is vrijwillig. Niet deelnemen is dus geen nalevingslacune en hoort ook niet zo te worden gescoord. Leg dit onderdeel vast als niet van toepassing of als verbeterkans. Neemt u wel deel, controleer dan of de bevoegde autoriteit is geïnformeerd en of de voorwaarden van de regeling zijn vastgelegd.
De herstelroadmap opstellen
Een lacuneanalyse levert bevindingen op voor alle bovenstaande onderdelen. Volg geen vaste volgorde, maar beoordeel elke lacune op een paar factoren:
- Operationeel risico. Hoe waarschijnlijk het is dat de lacune een verstoring veroorzaakt of verergert.
- Kriticiteit. Of de lacune kritieke of belangrijke functies raakt.
- Toezichtsrisico. Of er een termijn of meldingsplicht van afhangt.
- Compenserende maatregelen. Wat het risico beperkt zolang de lacune open is.
- Inspanning en doorlooptijd. Hoe lang het herstel duurt en of het van derde partijen afhangt.
Laat de belangrijkste werkstromen vervolgens parallel lopen in plaats van na elkaar:
- Verplichtingen met een termijn. Classificatie en melding van incidenten moeten nu werken, omdat een ernstig incident op elk moment kan plaatsvinden. Regel de classificatiestap, meldingssjablonen en benoemde rollen vroeg.
- De meest kritieke technische lacunes. Een mislukte hersteltest of niet-geteste systemen die kritieke functies ondersteunen, brengen operationeel risico mee dat documentatie niet oplost. Pak ze aan naast het documentatiewerk, niet erna.
- Contracten met derde partijen en het register. Het heronderhandelen van contracten en het verzamelen van registergegevens hangen af van leveranciers en kosten doorlooptijd die u niet in de hand heeft. Begin er daarom vroeg mee.
- Bestaande praktijk documenteren. Maatregelen die al werken opschrijven gaat snel en sluit lacunes in de opzet, maar telt alleen als die maatregelen ook effectief werken.
- Testen afstemmen op uw cyclus. Staan uw jaarlijkse tests over drie maanden gepland, laat het herstel van testlacunes dan in die cyclus meelopen in plaats van een aparte beoordeling in te plannen.
Geef elke actie een eigenaar, een streefdatum en een status, en rapporteer de voortgang aan het leidinggevend orgaan. Volgens artikel 5 draagt het leidinggevend orgaan de eindverantwoordelijkheid voor het beheer van ICT-risico. Het hoort dus de resultaten van de lacuneanalyse te zien en toezicht te houden op het herstelplan. Hoe formeel het afzonderlijke documenten goedkeurt, hangt af van uw governance.
DORA is sinds 17 januari 2025 van toepassing en er is geen algemene overgangsperiode. De prioriteiten van toezichthouders verschillen per autoriteit en sector, maar een entiteit die een afgeronde lacuneanalyse, een onderbouwde beoordeling en een herstelplan met eigenaren en streefdata kan laten zien, staat sterker dan een entiteit die dat niet kan.