- In Nederland geldt sinds 15 augustus 2026 de Cyberbeveiligingswet, die NIS2 omzet; registratie, zorgplicht, meldplicht en bestuursplichten volgen uit die wet
- Of u eronder valt, hangt af van sector, type entiteit en omvang volgens de Europese mkb-definitie; alleen specifieke categorieën vallen er ongeacht hun omvang onder
- Artikel 21, lid 2, noemt tien gebieden van risicobeheersmaatregelen; elk gebied kan meerdere maatregelen, procedures en bewijsstukken vragen
- Bij een significant incident: vroegtijdige waarschuwing binnen 24 uur en melding binnen 72 uur na kennisname, eindverslag uiterlijk een maand na de melding
- Het bestuursorgaan moet de maatregelen goedkeuren, op de uitvoering toezien en training volgen; aansprakelijkheid is in nationaal recht geregeld
Waarom NIS2 verder gaat dan NIS1
NIS2, Richtlijn (EU) 2022/2555, verving de oorspronkelijke NIS-richtlijn. Onder NIS1 wezen lidstaten zelf aanbieders van essentiële diensten aan. NIS2 noemt in bijlage I en II achttien sectoren en geldt in beginsel voor middelgrote en grote entiteiten van de genoemde typen, waardoor veel meer organisaties eronder vallen. Lidstaten moesten de richtlijn uiterlijk 17 oktober 2024 omzetten en de maatregelen vanaf 18 oktober 2024 toepassen. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, was later; voor u gelden de regels uit de nationale wet van elk land waar u onder de richtlijn valt.
NIS2 harmoniseert ook meer van de inhoud: minimale gebieden voor risicobeheersmaatregelen (artikel 21), gefaseerde melding van significante incidenten (artikel 23), plichten voor bestuursorganen (artikel 20) en toezicht en handhaving (artikelen 31 tot en met 37). Lidstaten moeten bestuurlijke boetes mogelijk maken met een maximum van ten minste € 10 miljoen of 2% van de totale wereldwijde jaaromzet, als dat hoger is, voor essentiële entiteiten, en ten minste € 7 miljoen of 1,4% voor belangrijke entiteiten (artikel 34).
Valt uw organisatie onder NIS2?
Het aantal medewerkers alleen beslist dat niet. Volgens artikel 2, lid 1, geldt NIS2 in beginsel voor publieke of private entiteiten van een type uit bijlage I of II die volgens de Europese mkb-definitie in Aanbeveling 2003/361/EG als middelgrote onderneming gelden of de plafonds daarvoor overschrijden, en die in de EU diensten verlenen of activiteiten uitvoeren.
Die definitie combineert personeelsaantal met financiële drempels. Een onderneming is klein bij minder dan 50 medewerkers en een jaaromzet of balanstotaal van niet meer dan € 10 miljoen. Ze is middelgroot bij minder dan 250 medewerkers en een jaaromzet van niet meer dan € 50 miljoen of een balanstotaal van niet meer dan € 43 miljoen. Cijfers van partner- en verbonden ondernemingen, zoals andere groepsmaatschappijen, kunnen meetellen. Een bedrijf met 50 medewerkers valt dus niet automatisch onder NIS2: het moet ook van een genoemd type zijn, en de drempels worden in samenhang toegepast.
Bijlage I omvat sectoren met een hoge kriticiteit: energie, vervoer, bankwezen, infrastructuur voor de financiële markt, gezondheidszorg, drinkwater, afvalwater, digitale infrastructuur, beheer van ICT-diensten (business-to-business), overheid en ruimtevaart. Bijlage II omvat andere kritieke sectoren: post- en koeriersdiensten, afvalstoffenbeheer, chemie, levensmiddelen, vervaardiging (onder meer medische hulpmiddelen, computers en elektronica, machines en motorvoertuigen), digitale aanbieders (onlinemarktplaatsen, zoekmachines en socialenetwerkplatforms) en onderzoek.
Entiteiten die ongeacht hun omvang onder NIS2 vallen
Artikel 2, leden 2 tot en met 4, bevat specifieke uitzonderingen op de omvangsregel. Ongeacht hun omvang vallen onder NIS2: aanbieders van openbare elektronische-communicatienetwerken of openbaar beschikbare elektronische-communicatiediensten, verleners van vertrouwensdiensten, registers voor topleveldomeinnamen (TLD), DNS-dienstverleners en entiteiten die domeinnaamregistratiediensten verlenen. Daarnaast vallen eronder entiteiten die een lidstaat aanwijst omdat zij de enige aanbieder van een essentiële dienst zijn, omdat een verstoring grote gevolgen kan hebben voor de openbare veiligheid of de volksgezondheid of een systeemrisico kan veroorzaken, of omdat zij op nationaal of regionaal niveau kritiek zijn, evenals bepaalde overheidsinstanties en kritieke entiteiten onder Richtlijn (EU) 2022/2557.
Aanbieders van cloudcomputingdiensten, datacentrumdiensten en netwerken voor de levering van inhoud (digitale infrastructuur) en aanbieders van beheerde diensten en beheerde beveiligingsdiensten (beheer van ICT-diensten) vallen er niet automatisch onder. Zij vallen onder NIS2 als zij aan de omvangscriteria voldoen of op grond van een van de bijzondere regels zijn aangewezen. Levert u zulke diensten, dan blijven de omvangstoets en een eventuele aanwijzing dus van belang.
Essentiële of belangrijke entiteit
Artikel 3 geeft het algemene uitgangspunt: entiteiten van een type uit bijlage I die de plafonds voor middelgrote ondernemingen overschrijden, zijn essentieel, en andere entiteiten uit bijlage I of II binnen het toepassingsgebied zijn belangrijk. Er zijn uitzonderingen. Gekwalificeerde verleners van vertrouwensdiensten, TLD-registers en DNS-dienstverleners zijn essentieel ongeacht hun omvang, middelgrote aanbieders van openbare elektronische communicatie zijn essentieel, en lidstaten kunnen andere entiteiten als essentieel of belangrijk aanwijzen. De indeling is dus niet automatisch: toets haar aan de nationale wet en een eventuele aanwijzing. Ze bepaalt het toezichtsregime, met toezicht vooraf en achteraf voor essentiële entiteiten en toezicht achteraf voor belangrijke entiteiten.
Financiële entiteiten die onder DORA, Verordening (EU) 2022/2554, vallen, beginnen bij DORA. Volgens artikel 4 van NIS2 zijn de overeenkomstige NIS2-bepalingen niet van toepassing als een sectorspecifieke EU-handeling eisen aan risicobeheer of incidentmelding stelt die ten minste gelijkwaardig zijn, en overweging 28 noemt DORA als zo'n handeling. Dat vraagt niet om twee dubbele programma's: beoordeel eerst DORA en toets NIS2 alleen waar die nog geldt, bijvoorbeeld voor groepsentiteiten buiten de financiële sector. Onze gids voor een DORA-gap-analyse en het artikel over DORA in de financiële sector behandelen die beoordeling.
Sinds 15 augustus 2026 geldt de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die NIS2 omzet in Nederlands recht. Organisaties moeten zelf vaststellen of de wet op hen van toepassing is en zich registreren in het nationale entiteitenregister dat het NCSC beheert. De wet bevat onder meer een registratieplicht, zorgplicht, meldplicht en bestuurlijke verantwoordelijkheid met trainingsplicht. Het toezicht is sectoraal ingericht: de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) is onder meer toezichthouder voor digitale infrastructuur, beheer van ICT-diensten en digitale aanbieders, en het NCSC is voor de meeste sectoren het CSIRT. Controleer de uitwerking voor uw sector in de lagere regelgeving en in de informatie van het NCSC en uw toezichthouder.
Een bedrijf valt niet onder NIS2 alleen omdat het buiten de EU gevestigd is of klanten in de EU heeft. Het kan rechtstreeks geraakt worden via een vestiging in de EU die zelf onder de richtlijn valt, of als aanbieder van bepaalde digitale diensten in de EU, zoals DNS, cloud, datacentra, netwerken voor de levering van inhoud, beheerde (beveiligings)diensten, onlinemarktplaatsen, zoekmachines en socialenetwerkplatforms: voldoet zo'n aanbieder aan de criteria, dan regelt artikel 26 de jurisdictie en moet hij zonder vestiging in de EU een vertegenwoordiger in de EU aanwijzen. Eisen die Nederlandse of andere EU-klanten in contracten opnemen omdat zij hun toeleveringsketen moeten beveiligen, zijn iets anders: dat zijn verplichtingen tegenover de klant, geen rechtstreekse NIS2-verplichtingen.
Eerst de toepasselijkheid vaststellen
Stel de toepasselijkheid vast voordat u maatregelen in kaart brengt. De stappen hieronder geven een werkbare volgorde en het bewijs dat u per stap bewaart.
Entiteiten in de categorieën van Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690, namelijk DNS-dienstverleners, TLD-registers, aanbieders van cloudcomputing-, datacentrum- en contentleveringsdiensten, aanbieders van beheerde diensten en beheerde beveiligingsdiensten, verleners van vertrouwensdiensten en aanbieders van onlinemarktplaatsen, zoekmachines en socialenetwerkplatforms, krijgen per maatregelgebied aanvullende gedetailleerde technische en methodologische eisen, en specifieke criteria voor significante incidenten.
Voorbeeld: twee leveranciers in verschillende posities
Een softwarebedrijf zonder vestiging in de EU, met 120 medewerkers, ontwikkelt software die Nederlandse ziekenhuizen op hun eigen systemen installeren en beheren. Het levert geen van de genoemde diensten voor digitale infrastructuur of beheer van ICT-diensten en is daarom in de regel geen NIS2-entiteit. De ziekenhuizen moeten wel hun toeleveringsketen beveiligen en zullen vragen om beveiligingsclausules, meldingen van incidenten aan hen en bewijs van maatregelen. Zou het bedrijf de software als clouddienst aan EU-klanten leveren, dan moet het nagaan of het een aanbieder van cloudcomputingdiensten binnen het toepassingsgebied is, inclusief de regel over een vertegenwoordiger in artikel 26.
Een Nederlandse managed service provider met 80 medewerkers en € 15 miljoen omzet beheert IT-omgevingen voor zakelijke klanten. Het is een entiteit uit bijlage I (beheer van ICT-diensten) boven de drempels voor kleine ondernemingen en valt dus rechtstreeks onder de Cbw, in de regel als belangrijke entiteit tenzij het als essentieel is aangewezen. Registratie, zorgplicht, meldplicht, bestuursplichten en Uitvoeringsverordening 2024/2690 gelden volledig, onder toezicht van de RDI.
De tien gebieden van risicobeheersmaatregelen in artikel 21, lid 2
Artikel 21, lid 1, verplicht essentiële en belangrijke entiteiten tot passende en evenredige technische, operationele en organisatorische maatregelen om de risico's te beheersen voor de netwerk- en informatiesystemen waarmee zij hun diensten leveren, op basis van een benadering die alle gevaren omvat. Artikel 21, lid 2, noemt tien gebieden die deze maatregelen ten minste moeten omvatten. Elk gebied kan meerdere maatregelen, procedures, verantwoordelijkheden en bewijsstukken vragen; gebruik de lijst dus als beoordelingsstructuur en niet als checklist van tien punten. Wat evenredig is, hangt af van uw blootstelling aan risico's, uw omvang en de waarschijnlijkheid en ernst van incidenten.
Voor gebied (j) gaat goede praktijk verder dan de wettekst: voor bevoorrechte en andere risicovollere toegang, zoals beheerdersaccounts, toegang op afstand en toegang tot kritieke systemen, is phishingbestendige authenticatie, bijvoorbeeld met FIDO2-sleutels of passkeys, de sterkere keuze. Dat is een aanbeveling, geen eis uit artikel 21, lid 2, onder (j).
De meeste organisaties hebben op deze gebieden al gedeeltelijke maatregelen. Veelvoorkomende hiaten zijn maatregelen die alleen informeel bestaan, herstelplannen die nooit zijn getest en leveranciersclausules waarop niemand toeziet. Hoe de tien gebieden zich verhouden tot andere kaders, leest u in onze gidsen over NIST CSF 2.0 en NIS2 en NIS2 versus ISO 27001.
Incidentmelding: termijnen voor significante incidenten
De meldplichten van artikel 23 gelden voor significante incidenten, niet voor elk incident dat u intern afhandelt. Een incident is significant als het ernstige operationele verstoring van de diensten of financiële verliezen voor de entiteit heeft veroorzaakt of kan veroorzaken, of andere natuurlijke of rechtspersonen heeft getroffen of kan treffen door aanzienlijke materiële of immateriële schade. De nationale wet en, voor bepaalde digitale aanbieders, Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 geven nadere criteria.
- 24 uur: vroegtijdige waarschuwing. Onverwijld en binnen 24 uur na kennisname van het significante incident, aan het CSIRT of de bevoegde autoriteit, met waar van toepassing de vermelding of onrechtmatig of kwaadwillig handelen wordt vermoed en of er grensoverschrijdende gevolgen kunnen zijn.
- 72 uur: incidentmelding. Binnen 72 uur na kennisname: een update met een eerste beoordeling van ernst en gevolgen en, waar beschikbaar, indicatoren van aantasting.
- Op verzoek: tussentijds verslag. Relevante statusupdates wanneer het CSIRT of de bevoegde autoriteit daarom vraagt.
- Een maand na de melding: eindverslag. Uiterlijk een maand na de incidentmelding, niet na kennisname: een gedetailleerde beschrijving, de waarschijnlijke oorzaak of het soort dreiging, de mitigerende maatregelen en eventuele grensoverschrijdende gevolgen. Loopt het incident dan nog, dan volgt op dat moment een voortgangsverslag en het eindverslag binnen een maand na afhandeling.
Een intern P1- of major incident is niet automatisch een significant incident onder NIS2, en een lagere interne prioriteit sluit het ook niet uit. Leg de classificatiecriteria vast in een procedure, benoem wie beslist en wie meldt, en registreer elk besluit met onderbouwing en tijdstip. Beoordeel de significantie al tijdens de triage, niet pas na het forensisch onderzoek, en escaleer naar de beslisser zodra de criteria mogelijk zijn vervuld.
Een vroegtijdige waarschuwing vraagt geen volledig beeld van het incident, alleen de informatie die op dat moment beschikbaar is. Wie wacht tot het onderzoek is afgerond voordat hij beslist of hij meldt, brengt de termijnen in gevaar.
Plichten van het bestuursorgaan onder artikel 20
Artikel 20 verplicht de bestuursorganen van essentiële en belangrijke entiteiten om de risicobeheersmaatregelen goed te keuren, toe te zien op de uitvoering en training te volgen. Lidstaten moeten ervoor zorgen dat leden van bestuursorganen aansprakelijk kunnen worden gesteld voor inbreuken op deze plichten, maar hoe die aansprakelijkheid werkt, regelt het nationale recht.
Voor essentiële entiteiten maakt artikel 32, lid 5, een tijdelijk verbod op het uitoefenen van leidinggevende functies mogelijk, maar alleen als eerdere handhavingsmaatregelen niet hebben gewerkt en een gestelde hersteltermijn is verstreken. Een incident op zich bewijst geen nalatigheid en schept geen persoonlijke aansprakelijkheid; het gaat erom of de plichten zijn nagekomen.
De training moet bestuursleden voldoende kennis en vaardigheden geven om risico's te herkennen en de praktijken voor cyberrisicobeheer en hun gevolgen voor de diensten van de entiteit te beoordelen. Leg inhoud, deelnemers, frequentie en de aansluiting op de risico's van de organisatie vast. Aanwezigheidslijsten alleen tonen dat niet aan, en notulen waarin een bespreking over cyberbeveiliging staat, bewijzen op zichzelf geen adequate governance. Bewaar bewijs van goedkeuringsbesluiten, periodieke rapportage, opvolging van acties en beoordeling van de effectiviteit.
Wat nu te doen
Begin met de toepasselijkheid aan de hand van de stappen hierboven en beoordeel daarna de tien gebieden aan de hand van de wettekst en de nationale wet die op u van toepassing is.
- Stel per rechtspersoon en lidstaat vast of de wet van toepassing is en hoe u bent ingedeeld, en registreer u waar de nationale wet dat vereist; in Nederland in het entiteitenregister van het NCSC.
- Beoordeel elk gebied van artikel 21, lid 2, op invoering, effectiviteit en bewijs, in plaats van het alleen als aanwezig af te vinken.
- Prioriteer hiaten naar operationeel risico, de ernst van de onvervulde verplichting, de effectiviteit van bestaande maatregelen en de beschikbaarheid van bewijs. Documentatie is nodig om naleving aan te tonen, maar vervangt invoering en testen niet.
- Neem in uw incidentresponsplan een vastgelegde procedure op voor het classificeren en escaleren van significante incidenten, met benoemde beslissers en meldroutes, en test die in een oefening.
- Beoordeel contracten met kritieke leveranciers op beveiligingseisen, meldingen van incidenten aan u en rechten op bewijs of audit.
- Bereid goedkeuring, rapportage en training van het bestuursorgaan voor, met het bewijs dat hierboven is beschreven.
Een organisatie die een afgerond gap assessment en een herstelplan kan laten zien, staat sterker bij het aantonen van naleving dan een organisatie die niets heeft gedaan.
De NIS2-richtlijn (EU) 2022/2555 en Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 staan op EUR-Lex. Het Nationaal Cyber Security Centrum publiceert informatie over de Cyberbeveiligingswet, de registratie en het melden van incidenten.