- NIST CSF 2.0 is een vrijwillig raamwerk dat elke organisatie kan gebruiken; NIS2 legt via nationale wetgeving wettelijke verplichtingen op aan omschreven categorieën entiteiten in de EU
- In Nederland is NIS2 omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die sinds 15 augustus 2026 van kracht is
- Elk van de tien maatregelgebieden uit artikel 21, lid 2 heeft thematische raakvlakken met CSF 2.0, maar een overeenkomst is geen juridische gelijkwaardigheid
- Meldtermijnen voor incidenten, classificatie van de entiteit, plichten van het bestuursorgaan en nationaal toezicht moeten los van de CSF-koppeling worden getoetst
- Financiële entiteiten onder DORA beoordelen eerst DORA, omdat artikel 4 van NIS2 voorrang geeft aan gelijkwaardige sectorspecifieke regels
Twee raamwerken, één geïntegreerd programma
NIST publiceerde CSF 2.0 in februari 2024. Het is een vrijwillig raamwerk: elke organisatie, ongeacht omvang of sector, kan het gebruiken om het beheer van cyberbeveiligingsrisico's te structureren, en het schrijft niet voor hoe uitkomsten moeten worden bereikt. NIS2, Richtlijn (EU) 2022/2555, is van een andere orde. Het is EU-recht dat via de nationale wetgeving van elke lidstaat verplichtingen oplegt aan omschreven categorieën essentiële en belangrijke entiteiten, op het gebied van risicobeheer, incidentmelding en governance.
Lidstaten moesten NIS2 uiterlijk op 17 oktober 2024 omzetten en de maatregelen vanaf 18 oktober 2024 toepassen. Een aantal lidstaten was later, dus welke verplichtingen daadwerkelijk voor een organisatie gelden, hangt af van de nationale wet in elk land waar zij actief is en van de classificatie van de entiteit daar. In Nederland is NIS2 omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die sinds 15 augustus 2026 van kracht is. In het Verenigd Koninkrijk geldt NIS2 niet.
Het hebben van klanten in de EU brengt een organisatie niet onder NIS2. De richtlijn geldt in het algemeen voor middelgrote en grote entiteiten in de sectoren uit bijlage I en II, maar sommige entiteiten vallen er ongeacht hun omvang onder, zoals bepaalde aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken, verleners van vertrouwensdiensten, DNS-dienstverleners en registers voor topleveldomeinnamen. Daarnaast kan de nationale wet andere entiteiten aanwijzen.
Valt uw organisatie onder NIS2, dan leveren twee losse projecten met eigen beoordelingen en herstelplannen dubbel werk op. Een CSF 2.0-programma kan de maatregelen, eigenaren en bewijsstukken ordenen, terwijl een specifieke NIS2-beoordeling toetst welke wettelijke eisen gelden. Door elke NIS2-bepaling te koppelen aan de CSF-uitkomsten die erop aansluiten, kunt u maatregelen en bewijs hergebruiken, mits u de wettelijke eisen en de feitelijke implementatie afzonderlijk beoordeelt.
Wat is er veranderd in NIST CSF 2.0
Het oorspronkelijke NIST Cybersecurity Framework had vijf functies: IDENTIFY (identificeren), PROTECT (beschermen), DETECT (detecteren), RESPOND (reageren) en RECOVER (herstellen). Versie 2.0 voegt een zesde toe: GOVERN (besturen).
GOVERN omvat de andere vijf functies. Het behandelt de organisatorische context, de risicobeheerstrategie, rollen en verantwoordelijkheden, beleid, toezicht en het risicobeheer van de toeleveringsketen. Waar versie 1.1 beschreef welke maatregelen moesten worden geïmplementeerd, gaat GOVERN in op wie verantwoordelijk is voor die maatregelen, hoe de risicobereidheid wordt bepaald en hoe cyberbeveiliging aansluit op de bredere bedrijfsstrategie.
Deze toevoeging is relevant voor NIS2. Artikel 20 verplicht de bestuursorganen van essentiële en belangrijke entiteiten om de maatregelen voor cyberbeveiligingsrisicobeheer goed te keuren, toezicht te houden op de uitvoering en een opleiding te volgen. Lidstaten zorgen ervoor dat leden van die organen volgens nationaal recht aansprakelijk kunnen worden gesteld voor inbreuken. GOVERN biedt een structuur om die governance vast te leggen (GV.RR, GV.PO, GV.OV), maar toont op zichzelf niet aan dat aan de wettelijke plichten is voldaan.
Versie 2.0 richt zich bovendien niet langer vooral op exploitanten van kritieke infrastructuur, maar op organisaties van elke omvang in alle sectoren.
De zes functies van CSF 2.0 in het kort:
- GOVERN (GV): Organisatorische context, risicobeheerstrategie, rollen, beleid, toezicht, toeleveringsketen
- IDENTIFY (ID): Beheer van bedrijfsmiddelen, risicobeoordeling, verbetering
- PROTECT (PR): Identiteits- en toegangsbeheer, bewustwording en training, gegevensbeveiliging, platformbeveiliging, weerbaarheid van de infrastructuur
- DETECT (DE): Continue monitoring, analyse van ongewenste gebeurtenissen
- RESPOND (RS): Incidentbeheer, analyse, rapportage en communicatie, mitigatie
- RECOVER (RC): Uitvoering van het herstelplan, communicatie over herstel
Overeenkomsten tussen NIS2 en NIST CSF 2.0
De tabel koppelt elk van de tien maatregelgebieden uit artikel 21, lid 2 van NIS2 aan de CSF 2.0-categorieën die een vergelijkbaar onderwerp behandelen. Het gaat om een selectie van overeenkomsten op categorieniveau, geen uitputtende koppeling op subcategorieniveau: ze laten zien waar u moet kijken, niet wat de wet vereist. Per rij staat ook wat u nog moet toetsen aan de wettekst, de Cbw en, waar van toepassing, Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690.
De meeste organisaties hebben op deze gebieden al gedeeltelijke maatregelen. De gebruikelijke tekortkomingen zijn maatregelen die alleen informeel bestaan, processen die niet zijn vastgelegd en herstelplannen die nooit zijn getest. Een overeenkomst in de tabel betekent dat een CSF-uitkomst relevant is voor een NIS2-bepaling. Het betekent niet dat de maatregel is geïmplementeerd, dat hij werkt of dat hij voldoet aan de wettelijke eis in uw lidstaat.
NIS2-verplichtingen die u naast de CSF-koppeling moet toetsen
Er bestaat geen vaste lijst van NIS2-eisen die buiten het CSF vallen. De verschillen hangen af van de categorie van uw entiteit, de toepasselijke nationale wet, eventuele uitvoeringshandelingen en de manier waarop u de maatregelen hebt geïmplementeerd. De volgende onderwerpen vragen meestal om een specifieke juridische toets.
Meldtermijnen voor incidenten
CSF 2.0 behandelt incidentbeheer en communicatie (RS.MA, RS.CO), maar kent geen wettelijke termijnen. Artikel 23 van NIS2 geldt voor significante incidenten: incidenten die ernstige operationele verstoring of financiële verliezen voor de entiteit hebben veroorzaakt of kunnen veroorzaken, of aanzienlijke schade aan anderen. Bij een significant incident stuurt de entiteit binnen 24 uur nadat zij er kennis van heeft gekregen een vroegtijdige waarschuwing aan het CSIRT of de bevoegde autoriteit, binnen 72 uur een incidentmelding en uiterlijk een maand na die melding een eindverslag. De autoriteit kan daarnaast om tussentijdse verslagen vragen.
Uw incidentresponsplan moet laten zien wie bepaalt of een incident significant is, wie meldt en via welk nationaal kanaal. Bij de triage beoordeelt en documenteert u de classificatie vanaf het begin, zonder te wachten tot het forensisch onderzoek is afgerond. De Cbw en, voor bepaalde digitale aanbieders, Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 werken de criteria verder uit.
Voor een vroegtijdige waarschuwing is geen volledig beeld van het incident nodig. Zij bevat de informatie die op dat moment beschikbaar is, waaronder of een onrechtmatige of kwaadwillige handeling wordt vermoed en of er grensoverschrijdende gevolgen kunnen zijn. Het missen van een termijn kan een overtreding van de toepasselijke meldplicht opleveren.
Classificatie, registratie en toezicht
NIS2 onderscheidt essentiële en belangrijke entiteiten (artikel 3). De classificatie hangt af van sector, soort entiteit, omvang en nationale aanwijzing, en bepaalt het toezichtsregime, niet een vaste auditfrequentie. Op essentiële entiteiten is toezicht vooraf en achteraf mogelijk (artikel 32). Belangrijke entiteiten krijgen toezicht achteraf, doorgaans wanneer er aanwijzingen zijn dat zij niet aan de regels voldoen (artikel 33). De maximale boetes die lidstaten moeten kunnen opleggen bedragen ten minste 10 miljoen euro of 2% van de totale wereldwijde jaaromzet, als dat hoger is, voor essentiële entiteiten, en ten minste 7 miljoen euro of 1,4% voor belangrijke entiteiten (artikel 34). CSF 2.0 kent geen vergelijkbare indeling.
Controleer ook de registratieplichten in elke lidstaat waar u onder NIS2 valt en welke autoriteit toezicht houdt. Voor bepaalde digitale aanbieders wijst artikel 26 de lidstaat van de hoofdvestiging in de EU als bevoegde lidstaat aan.
Plichten van het bestuursorgaan
GOVERN in CSF 2.0 behandelt rollen, verantwoordelijkheden en toezicht (GV.RR, GV.OV). Artikel 20 van NIS2 is specifieker: bestuursorganen keuren de maatregelen voor cyberbeveiligingsrisicobeheer goed, houden toezicht op de uitvoering en volgen een opleiding, en lidstaten zorgen ervoor dat leden volgens nationaal recht aansprakelijk kunnen worden gesteld voor inbreuken. Voor essentiële entiteiten maakt artikel 32, lid 5 een tijdelijk verbod op het uitoefenen van leidinggevende functies mogelijk, maar alleen als eerdere handhavingsmaatregelen niet hebben gewerkt en een hersteltermijn is verstreken. Er ontstaat dus geen automatische persoonlijke aansprakelijkheid na een incident.
Leg in de praktijk vast dat het bestuursorgaan de maatregelen heeft goedgekeurd, dat er periodiek aan het bestuur wordt gerapporteerd, dat het management de effectiviteit beoordeelt en dat de leden een opleiding hebben gevolgd. Een CSF-profieldocument alleen toont dit niet aan.
Andere onderwerpen om te toetsen
- Wettelijke eisen aan de toeleveringsketen. Wat de nationale wet en uitvoeringshandelingen verwachten bij selectie, contracten en monitoring van leveranciers, naast goede praktijk onder GV.SC.
- Documentatie en bewijs. Voor DNS-, cloud-, datacenter- en CDN-aanbieders, aanbieders van beheerde diensten en beheerde beveiligingsdiensten, verleners van vertrouwensdiensten en bepaalde onlineplatforms stelt Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 gedetailleerde technische en methodologische eisen aan de maatregelen uit artikel 21, lid 2, en criteria voor significante incidenten.
- Toezicht en handhaving. Inspecties, audits, informatieverzoeken en bindende aanwijzingen op grond van nationaal recht (artikelen 31 tot en met 33).
- Nationale aanvullingen. Lidstaten kunnen verder gaan dan de richtlijn, dus de nationale wettekst is leidend.
Eén geïntegreerd programma uitvoeren
Een mogelijke volgorde van implementatie, afhankelijk van uw situatie:
- Stel de toepasselijkheid vast. Bepaal of NIS2 van toepassing is, in welke lidstaten, in welke categorie, en of een sectorspecifieke regeling zoals DORA voorrang heeft. In Nederland is de Cbw het uitgangspunt.
- Breng het huidige profiel in kaart. Leg met CSF 2.0 de huidige en gewenste uitkomsten vast voor alle zes functies, met benoemde eigenaren.
- Koppel de NIS2-eisen aan het CSF. Gebruik de overeenkomsten hierboven om elk maatregelgebied uit artikel 21, lid 2 aan CSF-categorieën te koppelen, en beoordeel elke eis vervolgens aan de hand van de wettekst in plaats van dekking aan te nemen.
- Beoordeel de verplichtingen die niet zijn gedekt. Incidentmelding, registratie, plichten van het bestuursorgaan, nationaal toezicht en eventuele eisen uit uitvoeringshandelingen.
- Stel prioriteiten voor herstel. Weeg de wettelijke verplichting, het operationele risico, de kritikaliteit van bedrijfsmiddelen, de uitbuitbaarheid, de gevolgen voor de bedrijfsvoering en bestaande compenserende maatregelen, niet alleen het handhavingsrisico.
- Houd één matrix bij van eisen, maatregelen en bewijs. Gebruik één gedeelde bewijsrepository met verwijzingen naar de toepasselijke eisen, zodat een maatregel die één keer is vastgelegd zowel het CSF-profiel als de NIS2-beoordeling ondersteunt.
Een programma op basis van het CSF met een specifieke NIS2-beoordeling is meestal efficiënter dan twee losse projecten. De besparing zit in het hergebruik van maatregelen en bewijs, niet in de aanname dat een CSF-profiel naleving van de wet aantoont.
Een model voor de nalevingsbeoordeling
De onderstaande matrix houdt drie dingen uit elkaar die vaak door elkaar lopen. Het koppelen van een eis aan het CSF toont relevantie aan. Het implementeren van een maatregel toont aan dat iets bestaat en werkt. Wettelijke naleving is een oordeel over de vraag of aan de specifieke eis in de toepasselijke nationale wet is voldaan. Een koppeling is geen implementatie, en een implementatie is op zichzelf geen wettelijke naleving.
Opmerkingen over zorg, financiële diensten, horeca en leveranciers
Gezondheidszorg
Niet elke zorgorganisatie is een essentiële entiteit. Zorgaanbieders staan in bijlage I van NIS2, maar of een bepaalde organisatie eronder valt, en in welke categorie, hangt af van het soort entiteit, de omvang, eventuele bijzondere regels en de Cbw en de onderliggende regelgeving. Daarnaast gelden in de zorg sectorspecifieke normen en regels, zoals NEN 7510 voor informatiebeveiliging, die raakvlakken hebben met verschillende thema's uit artikel 21, zoals incidentenbehandeling, toegangsbeheer en gegevensbeveiliging. Een CSF 2.0-programma biedt een gemeenschappelijke basis voor deze regimes, maar elk regime vraagt om een eigen juridische toets.
Financiële diensten
Voor financiële entiteiten die onder DORA vallen, Verordening (EU) 2022/2554, is DORA het uitgangspunt, niet NIS2. Artikel 4 van NIS2 bepaalt dat als een sectorspecifieke Uniehandeling eisen stelt aan cyberbeveiligingsrisicobeheer of incidentmelding die ten minste gelijkwaardig in effect zijn, de overeenkomstige NIS2-bepalingen, inclusief toezicht en handhaving, niet van toepassing zijn. Overweging 28 van NIS2 noemt DORA als zo'n handeling. Eerst een programma voor NIST CSF en NIS2 opzetten en DORA later toevoegen is voor deze instellingen dus niet de efficiënte standaardroute.
Beoordeel eerst DORA: ICT-risicobeheer, classificatie en melding van ernstige ICT-gerelateerde incidenten, het testen van digitale operationele weerbaarheid, inclusief threat-led penetratietesten waar vereist, en ICT-risico van derden. CSF 2.0 kan daarnaast dienen als aanvullend intern raamwerk om maatregelen te ordenen. Onze gids voor de DORA-gapanalyse beschrijft hoe u die beoordeling aanpakt.
Horeca en reizen
Hotels, resorts, restaurantketens en reisbureaus vallen in de regel buiten de sectoren uit bijlage I en II van NIS2. Toch kunnen zij met eisen uit NIS2 te maken krijgen wanneer zij klanten bedienen die wel onder NIS2 vallen en beveiligingsclausules doorgeven aan leveranciers, of wanneer zij een digitale dienst aanbieden die zelf onder NIS2 valt. PCI DSS, dat al geldt voor bedrijven die kaartbetalingen accepteren, geeft een voorsprong: veel van die maatregelen sluiten aan bij uitkomsten in PROTECT en DETECT van CSF 2.0. Aandachtspunten zijn de governancedocumentatie (GOVERN), procedures voor incidentenbehandeling en beveiligingsclausules in contracten met aanbieders van property-managementsystemen en betaalplatforms.
Leveranciers van NIS2-entiteiten
Een bedrijf dat levert aan een essentiële of belangrijke entiteit valt daardoor alleen niet onder NIS2. Het kan wel contractuele eisen krijgen die uit NIS2 voortkomen, omdat de klant volgens artikel 21, lid 2, onder d de beveiliging van zijn toeleveringsketen moet beheren: beveiligingsclausules, melding van incidenten aan de klant, auditrechten of bewijs van maatregelen. Bepaalde aanbieders van specifieke digitale diensten die niet in de EU zijn gevestigd maar wel diensten in de EU aanbieden, zoals DNS-, cloud-, datacenter- en CDN-aanbieders, aanbieders van beheerde diensten en beheerde beveiligingsdiensten, onlinemarktplaatsen, onlinezoekmachines en platforms voor sociale netwerken, vallen via de bevoegdheidsregels van artikel 26 rechtstreeks onder NIS2 en moeten een vertegenwoordiger in de EU aanwijzen. NIST CSF 2.0 is een goede manier om maatregelen voor klanten te ordenen en aan te tonen, maar toont op zichzelf geen naleving van NIS2 aan.
Wat nu te doen
Valt uw organisatie onder NIS2 en heeft zij nog geen werkend raamwerk, dan is NIST CSF 2.0 een praktische manier om het programma in te richten. GOVERN biedt een structuur voor de governance die artikel 20 verwacht, en de overeenkomsten met artikel 21 laten zien waar maatregelen en bewijs kunnen worden hergebruikt. De wettelijke eisen vragen nog steeds om een eigen beoordeling.
Werkt u al met CSF 1.1, dan is de overstap naar 2.0 alleen al vanwege GOVERN de moeite waard. De wijzigingen zijn een uitbreiding, geen herschrijving, dus de inspanning blijft beheersbaar.
CSF-profielen, waarin u de huidige en de gewenste situatie apart vastlegt, werken ook goed als communicatiemiddel richting het bestuur. Samen met vastgelegde goedkeuring en periodieke rapportage helpen zij het toezicht door het bestuursorgaan aan te tonen dat artikel 20 vereist.
Weet u niet waar u moet beginnen, dan is een beoordeling op basis van het CSF, gecombineerd met een specifieke toets van de toepasselijkheid en eisen van NIS2, een efficiënte eerste stap. U legt uw uitgangssituatie vast, ziet de belangrijkste tekortkomingen en bouwt herbruikbaar bewijs op, terwijl de juridische vragen apart blijven.
Documentatie over NIST Cybersecurity Framework 2.0, inclusief de volledige kern, implementatieniveaus en profielen, is beschikbaar op nist.gov/cyberframework. De volledige teksten van de NIS2-richtlijn, Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 en DORA staan op EUR-Lex.